معرفی 7 دسته‌بندی‌ مختلف برای انواع تصمیم های مدیریتی و توضیح کامل هر کدام

ثنا جهاندار تاریخ 9 می , 2020 دسته بندی : رهبری و مدیریت

تبریک می‌گویم. شمایی که راهتان به این مقاله افتاده، به احتمال زیاد یک مدیر یا صاحب کسب و کار هستید و طبیعتا در حوزه تصمیم گیری مهارت خوبی داشته‌اید که توانسته‌اید به این جایگاه دست پیدا کنید. یک تبریک دوم هم باید به شما بگویم به این دلیل که به اندوخته‌های ذهنی فعلی‌تان قناعت نکرده‌اید و سراغ این مقاله آمده‌اید تا با تعریف دقیق فرآیند تصمیم گیری در مدیریت و انواع تصمیم های مدیریتی بیشتر آشنا شوید.

آن‌چه در این مقاله به آن خواهیم پرداخت:

  • تعریف فرآیند تصمیم گیری در مدیریت
  • توضیح 7 دسته‌بندی مختلف از انواع مختلف تصمیم های مدیریتی

دنبال کردن این مقاله، یکی از تصمیم های خوبی خواهد شد که در زندگی‌تان گرفته‌اید؛ پس ما باشید:

اگر به حوزه مدیریت علاقمندید، مقاله آموزشی مدیریت را نیز مطالعه کنید.

تعریف فرآیند تصمیم گیری در مدیریت

انواع تصمیم های مدیریتی

دیکشنری پیشرفته آکسفورد، عبارت تصمیم گیری را این‌گونه تعریف کرده است: «فرآیند سنجش و انتخاب در مورد یک موضوع مهم، که به طور ویژه به گروهی از افراد یا یک سازمان مربوط باشد.»

طبق تعریف Trewatha & Newport، تصمیم گیری به معنای «انتخاب مجموعه‌ای از اقدامات از بین دو یا چند گزینه جایگزین است، به طوری که راهکار مناسبی برای یک مشکل مشخص پیدا شود.»

در حالت کلی، تصمیم گیری را می‌توان فرآیند انتخاب بهترین گزینه از بین گزینه‌های متعدد دانست. این کار توسط یک یا گروهی از کارشناسان انجام می‌شود و باید بگونه‌ای باشد که سازمان را به اهدافش نزدیک‌تر کند.

خوشبختانه و شاید هم متاسفانه، عمده مسئولیت تصمیم گیری در سازمان، به عهده شمایی است که مدیریت آن را به عهده دارید. این کار به حدی مهم است که صاحب‌نظران، تصمیم گیری را مهم‌ترین وظیفه یک مدیر دانسته‌اند. حتی در بعضی از کتاب‌ها، مدیریت مترادف با کلمه تصمیم گیری معنا شده است.

اگر به حوزه مدیریت علاقمندید، مقاله آموزشی راهنمای جامع تبدیل شدن به یک مدیر موفق را مطالعه کنید.

و اما بپردازیم به انواع تصمیم های مدیریتی:

7 دسته‌بندی مختلف برای تصمیم های مدیریتی

راستش را بخواهید، تصمیم های مدیریتی را به روش‌های مختلفی می‌توان طبقه‌بندی کرد. ما هفت مورد از مهم‌ترین و رایج‌ترین این طبقه‌بندی‌ها را انتخاب کرده‌ایم و در تصویر زیر معرفی کرده‌ایم. در ادامه مقاله، تک تک موارد را به صورت مجزا برایتان توضیح می‌دهیم.

انواع تصمیم های مدیریتی

معرفی 7 دسته‌بندی مختلف برای انواع تصمیم های مدیریتی

طبقه بندی اول تصمیم های مدیریتی) تاکتیکی و استراتژیک

تصمیم های تاکتیکی همان‌هایی هستند که ماهیتی تکرارشونده دارند و به مشکلات و مسائل جاری شرکت مربوط می‌شوند. هدف اصلی این نوع از تصمیم‌ها، دستیابی به درجه بالاتری از کارایی است. بهبود شرایط کاری، اعمال نظارت موثر، استفاده بهینه از منابع موجود و حفظ و نگهداری بهتر تجهیزات نمونه‌هایی از مسائلی هستند که تصمیم گیری در مورد آن‌ها، از نوع تاکتیکی طبقه‌بندی می‌شود.

در مقابل تصمیم های تاکتیکی، تصمیم های استراتژیک قرار دارند که نسبتا سخت‌تر و حیاتی‌تر هستند. تصمیم های استراتژیک، بر آینده کسب و کار و کل سازمان تاثیر می‌گذارند. از جمله تصمیم های مدیریتی استراتژیک می‌توان به افزایش مقیاس کسب و کار، وارد شدن به بازارهای جدید، تغییر ترکیبات محصول تولیدی، تعویض تجهیزات تولیدی و ادغام با سایر شرکت‌ها اشاره کرد.

نکته اول: معمولا مسئولیت تصمیم های تاکتیکی به افرادی سپرده می‌شود که در سطوح مدیریتی پایین‌تری قرار دارند؛ ولی تصمیم‌های استراتژیک توسط مدیران رده بالا گرفته می‌شوند.

نکته دوم: در تصمیم های تاکتیکی، تمرکز اصلی روی زمان حال یا آینده نزدیک است؛ ولی در تصمیم های استراتژیک، آینده بلندمدت هدف قرار داده می‌شود.

برای کسب اطلاعات بیشتر، مقاله آموزشی تعریف مدیریت استراتژیک را به شما پیشنهاد می‌کنیم.

طبقه بندی دوم تصمیم های مدیریتی) برنامه نویسی شده و برنامه نویسی نشده

انواع تصمیم های مدیریتی

پروفسور هربرت سیمون، یک اقتصاددان و روانشناس آمریکایی بود که در 15 ژوئن سال 1916 به دنیا آمد و در 9 فوریه سال 2001 از دنیا رفت. او برای طبقه‌بندی انواع تصمیم های مدیریتی و تجاری، از اصطلاحات کامپیوتری استفاده کرده است.

تصمیم های برنامه نویسی شده، همان تصمیم هایی هستند که پایه روتین و تکرارشونده دارند. در تصمیم های برنامه نویسی شده، از قبل یک رویه سیستماتیک برای مشکل مشخص شده و نیازی نیست که هر بار، مشکل را به عنوان یک مورد منحصربه‌فرد در نظر گرفته و برای آن چاره‌اندیشی کنیم.

برای نمونه، فرض کنید یکی از کارمندان به مدت طولانی و بدون این‌که خبری داده باشد، از محیط کار غیبت کرده است. در این شرایط، نیازی نیست که ناظر دپارتمان موضوع را به مدیران ارشد خبر بدهد؛ صرفا کافی است به رویه استاندارد از قبل تعیین شده رجوع کند و برا اساس آن، اقداماتی مانند جریمه کردن یا تعلیق را برای کارمند خاطی درنظر بگیرد.

در مقابل، تصمیم های برنامه نویسی نشده، پیچیده هستند و لازم است به شکل مجزا به آن‌ها رسیدگی شود. مثلا، تصور کنید این بار تمامی کارمندان یک بخش، بدون اطلاع قبلی و با هدف اعتصاب، سر کارشان حاضر نشده‌اند؛ این رفتار روتین نیست و لازم است به عنوان یک مشکل غیرساختاریافته به آن نگاه کنیم.

برای گرفتن تصمیم های برنامه نویسی نشده، باید مشکل به صورت جامع مورد بررسی قرار بگیرد، فاکتورهای دخیل در این مشکل، به شکل علمی آنالیز شوند و پیش از هر اقدامی، تمامی گزینه‌های جایگزین مورد تحلیل قرار بگیرند.

نکته: در عموم موارد، تصمیم های برنامه نویسی شده توسط مدیران رده پایین‌تر و تصمیم های برنامه نویسی نشده توسط مدیران شاغل در سطوح بالاتر گرفته می‌شوند.

برای کسب اطلاعات بیشتر، مقاله آموزشی نقش مدیران میانی در سازمان را نیز مطالعه کنید.

طبقه بندی سوم تصمیم های مدیریتی) پایه و روتین

پروفسوری به نام کاتونا، تصمیم های مدیریتی را به دو نوع پایه و روتین تقسیم بندی کرده است. تصمیم های پایه آن‌هایی هستند که به تامل عمیق‌تری نیاز دارند و مهم‌تر هستند. مشخصه تصمیم های پایه این است که یک بار و برای همیشه گرفته می‌شوند. از جمله این تصمیم‌ها می‌توانیم تعیین محل احداث کارخانه، تعیین تنوع محصول و شناسایی کانال‌های توزیع را نام ببریم.

برسیم به تصمیم های روتین. این تصمیم‌ها تکراری هستند، ماهیت روزانه دارند و به نسبت تصمیم های پایه، به توجه کمتری نیاز دارند.

نکته: معمولا تصمیم های پایه به جنبه‌های استراتژیک و تصمیم‌های روتین به جنبه‌های تاکتیکی کسب و کار مرتبط هستند.

طبقه بندی چهارم تصمیم های مدیریتی) سازمانی و فردی

انواع تصمیم های مدیریتی

توضیح دادن این تقسیم‌بندی خیلی آسان است. تصمیم‌های سازمانی تصمیم هایی هستند که یک مدیر در جایگاه رسمی خودش می‌گیرد و تصمیم های فردی، تصمیم هایی هستند که یک مدیر در جایگاه شخصی‌اش می‌گیرد نه به عنوان یک عضو سازمان.

نکته: تصمیم های سازمانی را می‌توان به افراد دیگر شاغل در سازمان واگذار کرد، ولی تصمیم های فردی توسط خود شخص مدیر گرفته می‌شوند و اعضای دیگر سازمان در آن نقشی ندارند.

طبقه بندی پنجم تصمیم های مدیریتی) حل مساله و فرصت‌یابی

همان‌گونه که از نامشان پیداست، تصمیم های حل مساله در جهت برطرف کردن مشکلی گرفته می‌شوند که برای سازمان پیش آمده است.

در مقابل، تصمیم گیری‌های فرصت‌یابی، با این هدف گرفته می‌شوند که امکان استفاده از مزایای بیشتری را برای شرکت یا سازمان فراهم کنند. از جمله این مزایا می‌توان به افزایش گردش مالی، تولید محصول پرطرفدار یا فراهم کردن یک تجربه دلنشین‌تر برای مشتری اشاره کرد.

نکته: اکثر قریب به اتفاق مدیران، تصمیماتی می‌گیرند که از نوع حل مساله هستند؛ در این میان، تنها مدیرانی سراغ اتخاذ تصمیم‌ های مرتبط با فرصت‌یابی می‌روند که حاذق‌تر و حرفه‌ای‌تر باشند.

اگر می‌خواهید به یک مدیر حرفه‌ای تبدیل بشوید، اولین گام این است که اشتباهات رایج مدیران را شناخته و از آن‌ها دور بمانید.

طبقه بندی ششم تصمیم های مدیریتی) سیاست‌گذاری و عملیاتی

تصمیم‌ های مرتبط با سیاست‌گذاری، آن‌هایی هستند که توسط مدیران رده بالا گرفته می‌شوند و تاثیری اساسی بر کل کسب و کار دارند.

تصمیم‌ های عملیاتی، توسط سطوح پایین‌تر مدیریت گرفته می‌شوند و هدف آن‌ها، اجرای صحیح تصمیم‌ های مرتبط با سیاست‌‌گذاری است.

نکته: در اکثر موارد، تصمیم های مدیریتی عملیاتی به رفتار و اقدامات خود شخص تصمیم‌گیرنده مربوط می‌شوند؛ ولی تصمیم هایی که از جنس سیاست‌گذاری هستند، بر کل کار و الگوی رفتاری کارمندان موثر هستند.

سخن پایانی

در این مقاله، با هفت طبقه بندی مختلف از تصمیم های مدیریتی، اهمیت هر کدام از آن‌ها و جایگاه مدیرانی که هر تصمیم را می‌گیرند، آشنا شدید؛ مجموعه یک پله بالاتر در دروس رهبری و مدیریت خودش، درسی تهیه کرده با نام اصول تصمیم گیری برای مدیران. پس از شنیدن این درس، با:

  • نقش تصمیم گیری در موفقیت یک مدیر
  • تعریف یک تصمیم خوب
  • نقش استراتژی های زیرساختی در تصمیم گیری مدیران
  • عوامل تاثیر گذار بر تصمیم یک مدیر
  • نقش احساسات و کشمکش های درونی در تصمیم گیری
  • فرآیند تصمیم گیری درست در مدیریت
  • اصول تصمیم گیری در قالب هیات مدیره
  • اصول پشتیبانی از یک تصمیم و
  • خطاهای رایج در تصمیم گیری

به شکل کامل آشنا خواهید شد و به عنوان یک مدیر، خواهید توانست دست به تصمیم هایی بزنید که به افزایش اعتبار و جایگاه شما کمک کند.